Een
beiaard is ongetwijfeld het grootste muziekinstrument
ter wereld. De beiaardier bespeelt het klavier
via één of meerdere rijen klokken. Om de
titel beiaard te mogen dragen, moet deze
over minstens 23 klokken beschikken. Dat
is zo vastgelegd door de prestigieuze World
Carillon Federation. Carillon is immers
ook in het Nederlands een synoniem voor
beiaard.
De echte beiaarden sierden reeds in de 17de
eeuw onze streken. Steden die er financieel
warmer bij zaten wilden niet alleen indruk
maken met hun fraaie architectuur, maar
trachtten ook het gehoor te bekoren door
een meerwaarde te geven aan het gewone klokkenluiden.
Ook op niet-gelove locaties deed de beiaard
ondertussen zijn intrede, daarvan getuigen
de Belforten. Deze dateren echter uit een
latere periode.
Vandaag
de dag tellen we in Vlaanderen nog 66 actieve
beiaarden. Wat klokkengieterijen betreft
staan we er minder luxueus voor: de firma
Sergeys uit Leuven deed in 1980, als laatste
der Mohikanen, de boeken dicht. Dit betekende
meteen het einde van een tijdperk, waarin
Vlamingen meer dan 500 jaar op meesterlijke
wijze beiaarden ontworpen. Bij onze noorderburen
is deze kunstvorm nog nét niet uitgestorven:
de Nederlandse bedrijven Koninklijke Eijsbouts
uit Asten en de Koninklijke Petit &
Fritsen uit Aarle-Rixtel houden het vaandel
hoog.
Bij
het beluisteren van de hemelse beiaardklanken,
is het nauwelijks te geloven dat deze kunstvorm
oorspronkelijk slechts een signaalfunctie
had. Niet alleen bij gevaar, maar natuurlijk
vooral in het dagelijks leven, er was immers
niemand die een polshorloge bezat.Dit klokkenluiden
om het uur aan te geven bleek echter geen
feilloos systeem. Je moest al heel aandachtig
luisteren om geen slag te missen. Vandaar
dat de zogenaamde voorslag werd ingevoerd.
De betekenis hiervan kan je letterlijk nemen:
"de slag die voor de échte slag komt".
Deze dubbele slag zorgde voor meer duidelijkheid.
De eerste automatische systemen deden hun
intrede tijdens de eerste helft van de 14de
eeuw. Het systeem is vergelijkbaar met dat
van draaiorgels: een trommel met staafjes
draait rond en zet zo een hefboom in werking.
Hieraan is (met een ijzeren draad) een hamer
verbonden. De hefboom tilt de hamer op en
wanneer deze weer naar beneden (tegen de
klok) valt, hoor je de typische beiaardtonen.
Hoe meer klokjes een beiaard telt, hoe melodieuzer
het resultaat. Een nog oudere techniek heet
beiëren. Met touwen en klepels bespeelt
men manueel de verschillende klokken van
het automatisch speelwerk. Maar de echte
beiaard avant-la-lettre was het cimbaalspel,
een geluid dat vooral uit kloosters, kerken
en scholen opsteeg. Reeds in de 10de eeuw
ontdekte men deze techniek waarbij cimbalen
(of kleine klokjes) dienst deden als muziekinstrument.
Vanuit bovenstaande technieken en gebruiken
ontstond het hedendaagse beiaardspel.
Naar
boven
De 18de eeuw kan je niet bepaald als de
glorietijd van de beiaard bestempelen. Nadat
Franse troepen ons land overspoelden, namen
zij het gros van de klokkentorens in beslag.
Zij filterden immers het tin uit het brons,
om zo meer dan 300 miljoen Franse muntstukken
te maken. De ravage was enorm: ongeveer
70% van de klokken werd geplunderd. Pas
rond 1850 scheen er weer licht aan het einde
van de tunnel. De Mechelse stadsbeiaardier
Adolf Denijn (1823-1894) zorgde voor de
kentering. Met zijn aparte visie plaatste
hij het beiaardspel in een heel nieuw daglicht.
Zijn zoon Jef Denijn (1862-1941) trad in
zijn voetstappen.
Hij perfectionneerde het werk van zijn vader.
Zowel qua composities als qua speeltechniek
verrichtten vader en zoon baanbrekend werk.
Op het einde van de 19de eeuw was hun stijl
en techniek dé hype in het beiaard-milieu.
Jef Denijn maakte zich trouwens ook op andere
manieren onsterfelijk. Zo opende hij in
1922 de allereerste beiaardschool.
Op 2 oktober 1941 stierf Jef
Denijn door een ongelukkige val.
Als de schoolgaande jeugd uit de buurt zijn
naam kent, dan is dit vooral omdat het nabijgelegen
Jef Denijnplein zijn nagedachtenis in ere
houdt.
Naar
boven | Ga
verder naar " De oude beiaard"
BRONNEN
http://www.beiaard.org/beiaardgeschiedenis.html
http://www.beiaard.be
|
